Sperziebonen kweken in de moestuin
De sperzieboon is een makkelijk te kweken gewas mits je deze op de juiste manier teelt. Zelf gekweekt zijn ze zelfs een stuk lekkerder dan uit de winkel! Een goede reden dus om het kweken van sperziebonen eens te proberen.
De sperzieboon is ook wel bekend onder de naam prinsessenboon, stokslabonen en stamslaboon en behoort tot de bonen (Phaseolus vulgaris L.). Nauw verwant aan de boon is de tuinboom (Vica faba L.) en de erwt (Pisum sativum L.).
Ondanks dat sommige sperziebonen vrijstaand groeien en andere op de stok gekweekt worden, hebben alle bonen redelijk vergelijkbare omstandigheden nodig en is er voor gekozen om hier één teelthandleiding voor te schrijven.
De boon is een vlinderbloemige en is daarmee in staat om samen met een bacterie stikstof uit de lucht te binden. Door deze eigenschap is de boon vaak een essentieel onderdeel van de biologische vruchtwisselingsplan, aangezien het in de biologische teelt niet mogelijk is om met kunstmest te bemesten. Daarnaast zorgt deze eigenschap ervoor dat de boon relatief veel eiwit bevat en goed gebruikt kan worden als vleesvervanger.
Grondsoort, grondbewerking en standplaats
Bonen kunnen op vrijwel alle gronden gekweekt worden, al gaat de voorkeur uit naar iets humeuze, vochtige, lichte gronden zoals humeuze zandgrond, zavelgrond en lichte kleigrond. In principe komt dit neer een voorkeur voor goed doorwortelbare, egale gronden zonder kluiten.
De meeste grond kan geschikt gemaakt worden door tijdens droge omstandigheden te spitten of woelen en arme zandgronden en zware kleigronden voldoende te ondersteunen met organische stof zoals compost.
In de eerste weken dat de boon gezaaid is, is deze zeer gevoelig voor slechte structuur. Waterplassen zorgen voor een slechte opkomst en het voorkomen van voetziekte, grove kluiten zorgen voor een ongelijke opkomst en bij zeer fijne gronden kan korstvorming optreden waar de kiemplantjes mogelijk niet doorheen kunnen breken en waardoor zuurstoftekort op kan treden.
In principe houden bonen van veel zon en een vochtige grond. Bij een te scherpe zon en droog weer kunnen de bladeren verbranden.
Wist jij dat je de kwaliteit van de bodem zelf kan meten en beïnvloeden? Lees er hier meer over…
Sperziebonen zaaien
Bonen kunnen vaak al gezaaid worden vanaf maart tot en met juli. Vanaf eind april zaaien heeft echter de voorkeur aangezien sperziebonen niet goed tegen kou kunnen. Voor een goede kieming hebben bonen een bodemtemperatuur nodig van minimaal 7 graden maar liever een veel hogere temperatuur van 18-20 graden. Een hogere temperatuur zorgt voor een snellere kieming en minder verlies/uitval van planten.
Je kan de kieming versnellen door de bonen voor te laten kiemen in een laagje iets vochtige turf of een theedoek op kamertemperatuur. Zodra de zaden beginnen open te breken verplaats je ze naar de volle grond. Natuurlijk is het ook mogelijk ze voor te kiemen in een potje. In dat geval kunnen ze met turf en al verplaatst worden als de eerste blaadjes gevormd zijn.
Zaai de stamslabonen op 3-5 cm diepte met ongeveer 20-30 planten per vierkante meter. In 2 of 3 rijen met steeds 10 cm ertussen.
De stokslabonen kunnen iets minder dicht gezaaid worden. Vaak is 8 a 10 planten per vierkante meter al genoeg. Wel is het nodig om de planten een stok te geven om in te klimmen. Door drie of vier stokken als een tipi aan elkaar te binden blijven de stokken iets steviger staan.
Door de bonen in meerdere batches te zaaien, bijvoorbeeld in aantal in april, mei, juni en juli, is het mogelijk om een mooi verspreide oogst te krijgen en heb je minder last van een overvloed aan boontjes.
Advertentie
Play to Prep focust zich op het voorbereiden van gezinnen op mogelijke noodscenario’s zoals een overstroming of langdurige stroomuitval.
Voor de gezinnen met weinig ervaring met voorbereiden is er een tabletop-scenariotraining; bedoeld om inzicht te krijgen in wat er bij een noodscenario komt kijken en hoe het gezin op dat moment handelt.
Ga naar http://www.playtoprep.nl voor meer informatie.
Bemesting van sperziebonen
Aangezien de bonen zelf stikstof uit de lucht kunnen binden kan de boon vaak redelijk goed groeien zonder stikstofbemesting. Wel hebben ze voordeel van een beperkte stikstofgift aan het begin van het groeiseizoen om de groei te bevorderen. In dat geval is het aan te raden om niet meer dan 4 tot 6 gram stikstof (N) per vierkante meter bemesten. Meer levert een te weelderig gewas op met weinig vruchten en meer kans op ziekten (dit is echter van mindere zorg in de gangbare teelt, vandaar de hoeveelheid in tabel 1).
De fosfaatbehoefte van de sperzieboon is 7 gram fosfaat (P2O5) per vierkante meter. Fosfaat zorgt onder andere voor energietransport in de plant. In de meeste gevallen is het echter niet nodig om de grond extra te bemesten om de hoeveelheid fosfaat te verhogen.
De kalibehoefte van de boon is 12 gram kalium (K) per vierkante meter. Net als bij fosfaat is de hoeveelheid in de grond over het algemeen meer dan genoeg.
Naast deze nutriënten hebben planten nog veel meer nutriënten nodig. Deze hoeven in principe niet aangevuld te worden indien er met organische mest bemest wordt. Gezien de geringe nutriënten-behoefte van sperziebonen en de grote waterbehoefte, is bemesting met compost een echte aanrader.
Er is bij de berekeningen van tabel 2 rekening gehouden met de verschillende werkingscoëfficiënten van de mestsoorten en de gemiddelde aanwezige bodemvoorraad. Aangezien er ook een deel in het jaar erna vrijkomt is er in de opvolgende jaren veel minder bemesting nodig. De benodigde hoeveelheid als je jaarlijks met organische mest bemest kan je uitrekenen door de hierboven getoonde hoeveelheid te vermenigvuldigen met de wc (werkingscoëfficiënt). Let op: mocht je er toch voor kiezen om radijs te bemesten, doe dit dan lang voordat je gaat zaaien.
Verzorging van sperziebonen
Voor het kweken van sperziebonen is het goed om de grond onkruidvrij te houden. Zorg er bij het wieden voor dat je de oppervlakkige wortels van de bogenplant zo min mogelijk beschadigd.
De meeste bonen hebben een oppervlakkig wortelstelsel dat zich in de eerste 20 cm bevind. Met name op zandgronden is de boon daardoor extra gevoelig voor uitdroging en moet er soms extra water worden gegeven tussen de bloei tot en met de oogst.
Oogst van sperziebonen
Afhankelijk van het ras en het moment dat je de bonen gezaaid hebt kan je de bonen tussen ongeveer juni en augustus oogsten.
Voor de beste opbrengst is het verstandig om de peulen twee keer per week te oogsten, nog voordat het zaad in de peul volgroeid is. Op die manier besteed de plant niet al zijn energie aan het volgroeien van het zaad.
Je kan sperziebonen oogsten door ze voorzichtig aan het steeltje af te breken of met een mesje af te snijden. Let er daarbij op dat je de rest van de plant niet beschadigd zodat de onvolgroeide bonen nog verder kunnen groeien.
Verwerking, bewaren en invriezen
Sperziebonen kunnen het beste bewaard worden op een koele plaats zoals de kelder. De koelkast is vaak te koud voor sperziebonen waardoor ze veel korter houdbaar zijn en al snel bruine plekken krijgen en bederven.
Zoals veel groente is de oogst vaak groter dan je opkan, dit kan je oplossen door de bonnen in batches te zaaien maar daarnaast kan je sperziebonen ook goed invriezen.
Maak hiervoor de bonen schoon en verwijder de uiteinden. Eventueel kunnen ze in stukken gesneden worden. Blancheer ze daarna kort door ze drie minuten in kokend water te koken en daarna af te koelen met koud water. Laat de bonen uitlekken en dep ze droog met een theedoek. Ze zijn nu klaar om ingevroren te worden en ongeveer zes maanden houdbaar. Na het ontdooien moeten ze nog ongeveer 10 – 15 minuten gekookt worden.
Naast invriezen is het ook mogelijk om de sperziebonen te bewaren door ze te wecken of in te maken in glazen potten. Dit is echter niet aan te raden omdat het een zeer langdurig proces is, er een kans op botulisme besmetting is en de bonen redelijk zachtgekookt worden. Het inmaken van bonen is deels vergelijkbaar met invriezen. De bonen moeten schoongemaakt worden en in stukjes gesneden worden. Daarna moet je ze drie minuten blancheren in kokend water. Doe de sperziebonen vervolgens in de glazen potten samen met het water en evt. een klein beetje zout en doe de deksel erop. Vervolgens moet je de sperziebonen 120 minuten koken bij 100 graden (normaal kokend water) of 60 minuten bij 121 graden (in een hogedrukpan). Vanwege de kans op botulisme moeten de bonen na opening nog minstens 15 minuten gekookt worden.
Recepten met sperziebonen
Rauw zijn sperziebonen niet eetbaar omdat ze dan nog de stof lectine bevatten. Door ze te koken wordt deze stof onschadelijk gemaakt. Sperziebonen zijn erg gezond en bevatten relatief veel eiwit, net als andere bonen. Een verschil met andere bonen is wel dat ze relatief veel water bevatten en je daardoor heel veel bootjes moet eten om voldoende eiwit binnen te krijgen. Kijk voor het volledige voedingswaarde overzicht hier.
Sperziebonen kunnen heel lekker zijn, mits goed klaargemaakt. Persoonlijk vind ik ze vooral lekker als ze nog een redelijke bite hebben en dus niet te lang gekookt worden. Traditioneel worden ze voor 10-15 minuten gekookt met een klein beetje zout. Giet ze af en strooi een klein beetje nootmuskaat eroverheen.
Naast de traditionele manier van bereiden kan je sperziebonen ook stomen, roerbakken, roosteren en blancheren. Alle vier manieren leveren lekkere variaties op van een heerlijke groente. Op deze site kan je een aantal interessante bereidingswijzen en recepten vinden met sperziebonen.
Bronnen over sperziebonen kweken
Hieronder wordt een overzicht gegeven van een aantal bronnen die voor dit stuk gebruikt zijn. Deze bronnen zijn ook zeer geschikt om meer over sperziebonen kweken te leren.
- Stichting TOG. 2017. Teelthandleiding van sperziebonen.
- Proefstation AGF. 1988. Teelt van stamslabonen.
- Jan J. de Boer. 2011. Teelt van ‘Giele Wâldbeantsjes’ en ‘Wâldgieltsjes’.